7 tips die kunnen helpen in de communicatie met mensen met dementie

De communicatie met iemand met dementie gaat niet meer helemaal vanzelf. Begrijpen en begrepen worden is in de loop van het ziekteverloop moeilijker geworden. 

Wij geven hier 7 tips om de communicatie met mensen met dementie makkelijker te maken.

1) Onderbreek de persoon met dementie niet.

2) Stel de persoon met dementie gerust als deze moeite heeft met het vinden van de juiste woorden.

3) Laat kritiek en correctie achterwege, herhaal wat gezegd is om er zeker van te zijn dat het begrepen is.

4) Feiten zijn niet belangrijk, focus op gevoel, lichaamstaal en intonatie.

5) Blijf respectvol en vermijdt kindertaal.

6) Praat niet over de persoon met dementie, maar met de persoon met dementie.

7) Heb geduld en blijf rustig, ook als de communicatie frustraties oplevert.

Photo by Andrew Robles on Unsplash

Bron: www.alzheimers.net 

Monika Eberhart 

Dementie, praat er gewoon over.

Als een patiënt longkanker heeft dan praat je met die patiënt uitgebreid over diens ziekte. Over de beleving, de gevolgen, de klachten, de impact die het heeft op iemands leven. De patiënt wil vooral zelf alles horen en wil gehoord worden.

Dit werkt anders bij patiënten met dementie. Dan praten we vooral met de naasten over de ziekte en de gevolgen ervan. De persoon zelf wordt er nauwelijks tot niet bij betrokken, vooral als de ziekte begint te vorderen. In de beginfase is het nog wel bespreekbaar, maar daarna wordt het lastiger.

Praat erover, gewoon doen! 

Ik werk zelf al ruim 20 jaar met mensen met dementie, ik heb ze in alle mogelijke fases meegemaakt.
Het belangrijkste dat ik heb geleerd dat je het onderwerp bespreekbaar moet maken. Uiteraard wel op een niveau dat begrijpelijk is voor de persoon met dementie en op voorwaarde dat de ander erover wil praten. Dit kun je achterhalen door er vragen over te stellen, aan de antwoorden merk je snel genoeg of iemand het erover wil hebben of niet.

Vorige week zat ik in de tuin op een bankje in het zonnetje samen met een dame van 69 jaar met gevorderde dementie. Ik noem haar hier maar even Mevr. Groenhuizen.

We zitten te genieten van de lentezon die op onze gezichten schijnt. Mevr. Groenhuizen kijkt me ontspannen aan en zegt: "Lekker die zon, ik wou dat het elke dag zo was" Ik kijk haar begrijpend aan aan knik.
We doen allebei onze ogen dicht en laten de warmte toe op onze gezichten. Even staat de wereld stil. 
Dan opeens uit het niets hoor ik haar zeggen:     - " Alles is nu anders"
- "Hoe bedoelt u?"
- "Nou anders, alles is anders" 
- "Wat is anders?"
-" Alles, zo had ik het niet gewild" 
-" Is uw leven anders dan u wilde"
-" Ja, precies. Mijn leven is anders. Niets kan meer" 
-" Waarom kan niets meer?"
-" In mijn hoofd, in mijn hoofd kan niets meer" 
-" Is er iets met uw hoofd, bent u ziek?"
-" Ja, ziek. Mijn hoofd is ziek. Ik heb, hoe heet dat ook alweer? Die ziekte?"
-" Heeft u misschien Alzheimer?"
-" Ja, dat. Afschuwelijk. Niets is meer hetzelfde en voor hem is het nog erger dan voor mij hoor! "
-" Wat voelde u toen u hoorde dat u Alzheimer heeft?"
-" Ik was boos, ik was boos op mezelf dat ik het kreeg, we hadden nog zoveel plannen en nu kan niets meer. Mijn man snapt het niet en ik ben niet aardig tegen hem" 
-" Wat doet u als u niet aardig bent tegen hem?"
-" Dan schreeuw ik tegen hem en soms wil ik hem slaan. Alles is anders en niets wordt meer hetzelfde"
-" Ik begrijp u. U kunt er niets aan doen, het is de ziekte in uw hoofd die ervoor zorgt dat u zich anders gedraagt en dat u dingen vergeet. Ik denk dat uw man dat wel begrijpt. Hij weet dat u er niets aan kunt doen. Ik vind het heel erg voor u dat u dit mee moet maken". 

Aan haar lichaamstaal kan ik zien dat ze het prettig vindt om over haar ziekte te praten. Het lijkt erop dat ze ich begrepen voelt. Het maakt dan ook niet uit dat ze even later begint te vertellen over haar kleindochter die zo heerlijk brutaal is. En het maakt al helemaal niet uit dat ze het verhaal over haar brutale kleindochter even later minstens vijf keer opnieuw vertelt. Ze lijkt zich prettig te voelen nu ze haar verhaal over haar ziekte heeft kunnen delen. 

Als we even later het bankje verlaten om nog even door de tuin te wandelen zegt ze:" Niets is meer hetzelfde, alles is nu anders........." 

Mevr. Groenhuizen is 69 jaar en heeft Alzheimer, ze praat er graag over. Ik luister met liefde naar haar. Luisteren is soms genoeg. 

Monika Eberhart

photo credit: MossyBench via photopin (license)

Hoe voer je een gesprek met iemand met dementie

Een gesprek voeren met iemand met dementie, hoe doe je dat eigenlijk? 

Vaak vallen er stiltes omdat de dementerende uit zichzelf niet zomaar een verhaal zal vertellen, maar mensen met dementie kunnen je meer vertellen dan je denkt, verbaal en vooral non-verbaal.
Iedereen die met mensen met dementie te maken heeft kent het wel, je gaat op bezoek bij oma of opa, tante of oom, buurvrouw, buurman en je weet van tevoren al dat het geen lang bezoek zal worden want er zijn geen gespreksonderwerpen. 

Op de koffie, en dan?

Zondagochtend half elf, het is omadag. Elke zondag gaat Eline haar oma bezoeken, ze brengt dan meteen de boodschappen die ze voor haar gehaald heeft. De oma van Eline het alzheimer en woont alleen, ze gaat vijf dagen per week naar een dagverzorging maar in het weekend is ze alleen thuis. Op zaterdag komt haar zoon altijd op bezoek en op zondag haar kleindochter. Als Eline binnenkomt groet ze haar oma met een knuffel en een kus, gaat vervolgens koffie zetten en ondertussen de boodschappen wegruimen. Oma zit in de woonkamer aan de tafel, daar zit oma altijd, dezelfde stoel......dezelfde tafel. Oma wordt daar 's morgens, na het wassen, door de dame van de thuiszorg neergezet.

Heel ver weg

Oma heeft al heel lang alzheimer en haar geheugen is al flink aangetast, zo flink dat ze uit zichzelf geen gesprek meer kan voeren. Maar dat oma zelf niet de aanzet geeft tot een gesprek wil niet zeggen dat ze het niet leuk vindt om met iemand te kletsen. Bezoekers denken al gauw: ze praat toch niet dus dan hoef ik ook niet veel te zeggen. Zo gaat dat ook bij Eline, ze is heel lief voor haar oma en gaat gezellig bij haar zitten om koffie te drinken. Omdat oma niets zegt pakt zet Eline een muziekje aan en gaat zelf in de nieuwste Libelle bladeren, daar heeft oma nog steeds een abonnement op. Eline laat af en toe een foto uit de Libelle aan oma zien en verteld erbij waar het artikel over gaat. Het gaat over een overlevende van de cruise ramp vorige maand, Eline vind het artikel interessant, neemt een slok koffie en leest rustig verder. Oma haar koffie wordt ondertussen koud. Als Eline klaar is met de Libelle wijst ze oma op haar koffie, deze wordt koud gedronken.



Hoe kan je het bezoek zo invullen dat je ook aan kletsen toekomt?

Zodra de koffie klaar is kan Eline aan oma vragen hoe ze haar koffie wil drinken, ook al weet Eline al jaren dat ze het me melk en suiker drinkt. De vraagstelling zou dan kunnen zijn; wil je er melk in oma? (evt. de melk laten zien voor de herkenning), hetzelfde vervolgens met de suiker. Het kan natuurlijk zijn dat oma niet weet wat ze moet antwoorden of helemaal geen antwoord geeft, het is dan niet nodig om het nog een keer te vragen het gaat erom dat ze er bij betrokken werd. Wij weten tenslotte niet wat een dementerende denkt of voelt en zijn geneigd voor de ander te denken en de antwoorden in te vullen. Als de koffie dan geschonken is en het koekje uitgedeeld is het tijd om een praatje te maken.

Hulpmiddelen


Om met ouderen met dementie te communiceren heb je vaak hulpmiddelen nodig in de vorm van pictogrammen, foto's, geuren e.d. In de thuissituatie ligt het voor de hand om foto's erbij te halen. Blader samen met oma door het oude fotoboek of een stapeltje oude foto's en benoem wat je op de foto's ziet. Noem de namen van de mensen en vertel iets erover dat je nog weet van verhalen die je zelf gehoord hebt van je vader of moeder. Benoem de omgeving op de foto's, het huis waar oma vroeger woonde, de mooie bloemen die ze in de tuin had, de was die altijd heerlijk buiten hing te drogen. Vergelijk de spullen van toen met de spullen van toen. De ene dementerende zal het een en ander herkennen en het laten blijken door je verhaal te bevestigen, de ander zal het non-verbaal laten merken door b.v. een twinkeling in de ogen, een glimlach, het willen aanraken van de foto's. Een gesprek hoeft niet lang te duren, tien minuten is als voldoende, als er maar gepraat wordt. Meestal is dan ook een eenrichtingsgesprek, maar ook dat is niet erg. En zelfs elke zondag over hetzelfde praten is niet erg, dat is voor de dementerende alleen maar fijn. Het is een stukje aandacht die in de hectiek van alle dag nogal eens vergeten wordt te geven.

Tips om een gesprek op gang te brengen



Als het met foto's niet lukt of je wilt afwisseling dat zijn de boeken Terug naar Toen een echte aanrader. In deze boeken staan verhalen over alle onderdelen van het dagelijks leven in de jaren 30, 40, 50, 60. Door een verhaal voor te lezen komt er vaak herkenning en vanzelf gespreksstof. Er staan verhalen in waar jongeren nog nooit van gehoord hebben en het helpt om de generatiekloof te verkleinen.
Verder doen spreken, gezegdes en liedjes het ook altijd goed. Zeg: zoals het klokje thuis tikt............en de meeste ouderen zullen het probleemloos aanvullen. Vanuit elke spreuk of gezegde kan weer een verhaal ontstaan, een kort gesprek over het onderwerp.

Kortom

Kortom: laat ze niet verpieteren omdat ze zelf niet meer beginnen met kletsen, iedereen wil aandacht. Jongeren krijgen tegenwoordig elke minuut van de dag aandacht d.m.v. hun deelname aan de social media, ouderen leven in een andere wereld. Ze leven in de wereld van vroeger en hebben een beetje hulp nodig van de jongeren om die te kunnen herbeleven.


Monika Eberhart